اختلال دوقطبی نوع یک
اختلال دوقطبی نوع یک، بر اساس راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی (DSM-5)، با حداقل یک دوره شیدایی کامل (مانیا) تعریف میشود؛ که حداقل یک هفته طول میکشد یا به حدی شدید میباشد که نیاز به بستری شدن دارد. این اختلال ممکن است با دورههای افسردگی نیز همراه باشد؛ اما وجود دوره شیدایی برای تشخیص کافی است. به گفته روان پزشکان، تشخیص دقیق اختلال دوقطبی نوع یک، نیازمند ارزیابی کامل تاریخچه بیمار است؛ زیرا علائم میتوانند با سایر بیماریها هم پوشانی داشته باشند.
ویژگیهای دوره شیدایی و افسردگی در دو قطبی نوع یک
دوره شیدایی با افزایش غیر عادی انرژی، کاهش نیاز به خواب و رفتارهای پرخطر مانند ولخرجی یا تصمیم گیریهای غیر منطقی هویدا میشود. مطالعات نشان دادهاند حدود 60% بیماران مبتلا به شیدایی، علائم روان پریشی مانند توهم را نیز تجربه میکنند. این دورهها میتوانند روابط شخصی و شغلی را به شدت مختل نمایند. Bipolar I Disorder Symptoms, Treatments, Causes, and More
از طرفی، دورههای افسردگی در اختلال دوقطبی نوع یک، شامل احساس غمگینی مداوم، کاهش انرژی و از دست دادن علاقه به فعالیتهای روزمره میباشد. این علائم ممکن است هفتهها یا ماهها به طول انجامد. علاوه بر این، شدت این دورهها میتواند به خودکشی منجر شود؛ زیرا آمار نشان میدهد حدود 15% افراد مبتلا به این اختلال، در معرض خطر خودکشی هستند.
اختلال دوقطبی نوع یک به دلیل شدت دورههای شیدایی از سایر انواع بیماری بای پولار، متمایز میشود. در جدول زیر، تفاوتهای کلیدی این اختلال با سایر انواع این بیماری آورده شده است:
| نوع اختلال | ویژگی اصلی | شدت علائم | نیاز به بستری |
| دوقطبی نوع یک | شیدایی کامل (میتواند افسردگی باشد یا نباشد) | شدید | اغلب |
| دوقطبی نوع دو | هیپومانیا (نیمه شیدایی) و افسردگی | متوسط | به ندرت |
| سیکلوتایمیک | نوسانات خلقی خفیف و مزمن | خفیف | خیر |
عوامل ژنتیکی، استرسهای محیطی و تغییرات شیمیایی مغز، از جمله عوامل خطر ابتلا به دوقطبی نوع 1، محسوب میشوند. تحقیقات نشان دادهاند که افرادی با سابقه خانوادگی اختلال دوقطبی، 10 برابر بیشتر در معرض ابتلا به این بیماری قرار میگیرند. این اختلال معمولا در اواخر نوجوانی یا اوایل بزرگسالی ظاهر میشود؛ اما مواردی از بروز در کودکان نیز گزارش شده است.
اختلال دوقطبی نوع دو
اختلال دوقطبی نوع دو با حداقل یک دوره هیپومانیا (نیمه شیدایی) و یک دوره افسردگی شدید مشخص میگردد؛ برخلاف نوع یک، در این نوع هیچ گاه شیدایی کامل رخ نمیدهد. طبق رفرنس DSM-5، دوره هیپومانیا حداقل چهار روز طول میکشد؛ و با افزایش انرژی و خلق بالا همراه است، اما به اندازه شیدایی کامل، مختل کننده نیست. هیپومانیا معمولا با افزایش بهره وری، خلاقیت و اعتماد به نفس همراه است. این دورهها، اگرچه کمتر مخرب هستند؛ میتوانند به دلیل عدم تشخیص، به مشکلات طولانی مدت منجر شوند.
دورههای افسردگی در دوقطبی نوع دو، اغلب شدیدتر و طولانیتر از دورههای هیپومانیا میباشند. مطالعات بیانگر آن است که 70% بیماران مبتلا به بای پولار نوع دو، دورههای افسردگی را به عنوان چالش اصلی خود گزارش کردهاند. این دورهها میتوانند کیفیت زندگی را به شدت کاهش دهند. Bipolar II Disorder: Symptoms, Treatments, Causes, and More
جدول زیر تفاوتهای بالینی بین دوقطبی نوع یک و دوقطبی نوع دو را نشان میدهد:
| معیار | دوقطبی نوع یک | دوقطبی نوع دو |
| شدت دورههای خلقی | شیدایی شدید (میتواند افسردگی باشد یا نباشد) | هیپومانیا خفیف (شیدایی خفیفتر و افسردگی غالب) |
| تأثیر بر عملکرد | بسیار مختل کننده | کمتر مختل کننده |
| احتمال روان پریشی | بالا | پایین |
عدم تشخیص یا تشخیص اشتباه دوقطبی نوع 2، میتواند به درمان نامناسب و تشدید علائم منجر گردد. به عنوان مثال، تجویز داروهای ضد افسردگی بدون تثبیت کننده خلق، ممکن است دورههای هیپومانیا را تحریک نماید. به همین دلیل، آگاهی از علائم دوقطبی برای تشخیص زود هنگام بیماری، امری حیاتی میباشد.
اختلال سیکلوتایمیک (Cyclothymic Disorder)
اختلال سیکلوتایمیک با نوسانات خلقی خفیف اما مزمن تعریف میشود؛ که حداقل دو سال (یا یک سال در کودکان) ادامه دارند. این اختلال شامل دورههای هیپومانیا و افسردگی خفیف است؛ که به شدت دوقطبی نوع یک یا دو نیستند. همچنین، تشخیص دقیق نیازمند رد سایر انواع اختلال دوقطبی میباشد. نوسانات خلقی در دوقطبی نوع سیکلوتایمیک، ممکن است بهگونهای باشند که فرد احساس کند خودش نیست. برای مثال، گزارش بیماران حاکی از آن است که در دورههای خلق بالا، بیش از حد اجتماعی میشوند؛ و در دورههای پایین، از جمع کناره گیری میکنند.
این تغییرات، اگرچه خفیف هستند اما میتوانند روابط را در طولانی مدت تحت تأثیر خود قرار دهند؛ علاوه بر این، این اختلال میتواند باعث بی ثباتی در روابط و عملکرد شغلی گردد. طبق مطالعات، حدود 40% افراد مبتلا به سیکلوتایمیک، مشکلات شغلی مرتبط با نوسانات خلقی گزارش کردهاند. این اثرات اغلب به دلیل مزمن بودن بیماری تشدید خواهند شد. Cyclothymia (Cyclothymic Disorder): Symptoms & Treatment
همچنین، حدود 15 تا 50% افراد مبتلا به دوقطبی نوع سیکلوتایمیک، ممکن است در نهایت به نوع یک یا دو پیشرفت کنند. عوامل استرس زا مانند از دست دادن شغل یا مشکلات خانوادگی، میتوانند این خطر را افزایش دهند. برای پیشگیری از تشدید و پیشرفت این نوع از بیماری بای پولار به دوقطبی نوع یک یا دو، موارد زیر توصیه میشوند.
- مدیریت استرس: یادگیری و استفاده از تکنیکهای ذهن آگاهی، یوگا، مدیتیشن
- خواب منظم: حفظ الگوی خواب ثابت و با کیفیت
- مشاوره روان شناختی: استفاده از درمان شناختی رفتاری (CBT) یا سایر متدهای روان درمانی
- پیگیری پزشکی: ارزیابی دورهای توسط روانپزشک
سایر انواع مشخص و نامشخص اختلال دوقطبی
این دسته شامل مواردی است که علائم دوقطبی دارند؛ اما معیارهای تشخیصی نوع یک، دو، یا سیکلوتایمیک را به طور کامل برآورده نمیکنند. دلایل این دسته بندی شامل دورههای خلقی کوتاهتر یا علائم غیر معمول میباشد. برای مثال، فردی ممکن است دورههای هیپومانیا را بدون دوره افسردگی مشخص، تجربه نماید؛ یا ممکن است علائم به دلیل مصرف داروهای خاص ظاهر شوند. به همین دلیل، این شرایط نیاز به ارزیابی دقیقتر برای تشخیص درست دارند.
تشخیص این گروه از بیماران دوقطبی به دلیل تنوع علائم، دشوار میباشد. طبق گفته روان پزشکان، این دسته بندیها نیازمند توجه ویژهای هستند؛ زیرا درمان نادرست میتواند باعث بدتر شدن علائم گردد.
اختلال دوقطبی ناشی از شرایط پزشکی یا مصرف مواد
این نوع اختلال دوقطبی زمانی رخ میدهد که علائم شیدایی یا هیپومانیا، به دلیل بیماریهای جسمی یا مصرف مواد ایجاد شوند؛ با این حال، این علائم معمولا موقت هستند؛ و با رفع عامل اصلی، قطع مصرف مواد مخدر یا بهبودی مشکل جسمانی، بهبود مییابند. برای مثال، بیماریهایی مانند مولتیپل اسکلروزیس (MS)، سکته مغزی، یا اختلالات تیروئیدی، میتوانند علائم مشابه دوقطبی ایجاد کنند. مثلا پرکاری تیروئید ممکن است باعث افزایش انرژی و تحریک پذیری گردد؛ که شبیه علائم بیماری در فاز هیپومانیا میباشد. Bipolar Disorder and Comorbid Use of Illicit Substances – PMC
مصرف موادی مانند کوکائین یا داروهایی مانند کورتیکواستروئیدها (هورمونهای استروئیدی) میتواند علائم شیدایی را تحریک نمایند. مطالعات ثابت کردهاند که 25% موارد شیدایی القایی، با مصرف مواد مخدر مرتبط بودهاند.
انواع اختلال دو قطبی، از نوع یک با شیدایی شدید تا سیکلوتایمیک با نوسانات خفیف، طیف گستردهای از چالشهای روانی را در بر میگیرند. آگاهی از اختلالات دوقطبی و ویژگیهای آنها میتواند به تشخیص زود هنگام و درمان مؤثرتر بیماران کمک نمایند. اگر شما یا عزیزانتان علائم و نشانههای دوقطبی را تجربه میکنید؛ مشورت با متخصص روان پزشکی امری ضروری رای شما به حساب میآید. در نتیجه، با مدیریت مناسب، افراد مبتلا به بیماری بای پولار، میتوانند از زندگی متعادل و رضایت بخشی بهرهمند شوند.
