علت بروز توهم در بیماران دوقطبی
تغییرات شیمیایی در مغز، نقش کلیدی در بروز توهم در بیماران دوقطبی ایفا میکند. سطوح بالای دوپامین و اختلال در تعادل سروتونین میتواند مسیرهای عصبی را مختل کرده؛ و منجر به تجربیات حسی کاذب گردد. علاوه بر این، استرس و عوامل محیطی مانند تغییرات فصلی یا فشارهای کاری میتوانند این تغییرات را تشدید نمایند و توهم را فعال سازند.
مصرف مواد مخدر یا الکل نیز میتواند محرک قوی برای توهم باشد؛ زیرا این مواد تعادل شیمیایی مغز را بیشتر به هم میریزند. همچنین، مصرف یا قطع ناگهانی داروهای تجویز شده، مانند تثبیت کنندههای خلق، میتواند باعث بازگشت علائم گردد. can bipolar disorder cause hallucinations
تفاوت توهم دوقطبی با سایر اختلالات روانی
توهم در بیماران دوقطبی اغلب با علائم مانیک (شیدایی) یا افسردگی همراه میباشد؛ و معمولا موقتی و وابسته به فازهای خلقی است. در حالی که در اسکیزوفرنی، توهمها پایدارتر و مستقل از خلق ظاهر میگردند. understanding bipolar disorder vs. schizophrenia
تحقیقات اخیر حاکی از آن است که توهمهای شنیداری در دوقطبی واضحتر و هماهنگ با حال و هوای فرد هستند. برای مقایسه دقیقتر، جدول زیر تفاوتهای کلیدی را نشان میدهد:
| ویژگی | توهم در دوقطبی | توهم در اسکیزوفرنی |
| تداوم | اغلب موقتی و وابسته به فازهای خلقی | پایدار و مزمن، حتی بدون تغییرات خلقی |
| نوع | اغلب شنیداری و هماهنگ با حال و هوای فرد | اغلب غیر عادی و چند حسی |
| شیوع | حدود 20 تا 25% بیماران | بیش از 70% بیماران |
| پاسخ به درمان | بهبود با تثبیت خلق | نیاز به آنتی سایکوتیکهای مداوم (داروهای ضد روان پریشی) |
توهم در بیماران دوقطبی همچنین با اختلال اسکیزوافکتیو (اختلال ترکیبی اسکیزوفرنی و اختلال خلقی) متفاوت میباشد؛ جایی که علائم روان پریشی حتی خارج از فازهای خلقی ادامه مییابند. مطالعات نشان داد که بیماران دوقطبی با توهم، علائم کمتری نسبت به اسکیزوافکتیو دارند. جدول زیر این تفاوتها را خلاصه میکند:
| ویژگی | توهم در دوقطبی | توهم در اسکیزوافکتیو (اختلال ترکیبی اسکیزوفرنی و اختلال خلقی) |
| وابستگی به خلق | وابسته به مانیا یا افسردگی | مستقل از خلق، اما با علائم خلقی همراه است. |
| شدت | متوسط و گذرا | شدید و پایدار |
| شیوع روان پریشی | حدود 42% در طول عمر | نزدیک به 100% با دورههای روان پریشی |
| درمان اصلی | تثبیت کنندههای خلق | ترکیب آنتی سایکوتیک (داروهای ضد روان پریشی) و مود استبیلایزر (تثبیت کننده خلق) |
bipolar disorder vs. schizoaffective disorder: what’s the difference
آیا همه بیماران دوقطبی دچار توهم میشوند؟
نکته حائز اهمیت این است که همه بیماران دوقطبی دچار توهم نمیشوند. آمار نشان میدهد که تنها حدود 20 تا 25 درصد از افراد مبتلا به اختلال دوقطبی نوع یک، توهم را در طول زندگی خود تجربه مینمایند؛ و این نرخ در نوع دو، حتی پایینتر میباشد. تجربیات نشان میدهد بسیاری از بیماران بدون هیچ توهمی زندگی میکنند؛ اما عوامل ژنتیکی یا سابقه خانوادگی میتواند خطر بروز توهم را در این بیماران افزایش دهد.
hallucinations can be a symptom of bipolar disorder
علائم و نشانههای بالینی توهم در بیمار دوقطبی
علائم توهم در بیماران دوقطبی اغلب به صورت شنیداری بروز مینمایند؛ مانند شنیدن صداهایی که دستور میدهند یا انتقاد میکنند؛ و این ویژگیها میتوانند در فازهای مانیک (شیدایی) بسیار شدیدتر رخ دهند. نشانههای هشدار برای خانواده شامل انزوا ناگهانی یا رفتارهای غیرعادی میباشد؛ که باید جدی گرفته شوند. همچنین، ولخرجی در بیماران دوقطبی، یکی از علائم رایج مانیک (شیدایی) است؛ که میتواند با توهم مبنی بر دستور دادن به خرج کردن یا دور ریختن پول، همراه باشد.
شدت توهم در فازهای مختلف متفاوت است. در مانیا، توهمها تداوم بیشتری دارند؛ اما در افسردگی ممکن است گذراتر بوده و سریعتر رفع شوند. طبق تحقیقات توهم شنیداری در دوقطبی، اغلب با فشار روانی و استرس شدید همراه میباشد؛ و نیاز به مداخله زود هنگام دارد. bipolar disorder hallucinations: types and more
برای درک بهتر، لیست زیر نشانههای بالینی رایج انواع توهم در اختلال دو قطبی را نشان میدهد. دقت کنید که توهم ممکن است همه ح.اس پنجگانه را درگیر کند؛ و فقط مختص حس شنوایی یا بینایی نیست.
- شنیدن صداهایی که دیگران نمیشنوند
- دیدن اشخاص یا اشیایی که وجود خارجی ندارند
- احساس حضور کسی در اطراف بدون وجود واقعی
- شنیدن صداهایی که دستور میدهند (مثلا دستور به آسیب زدن)
- دیدن سایهها یا حرکات غیر واقعی در محیط
- احساس اینکه دیگران درباره فرد صحبت میکنند (بدون واقعیت خارجی)
- شنیدن مکالمه بین چند صدا در ذهن
- دیدن نورها، جرقهها یا تصاویر غیر عادی
- احساس تماس فیزیکی (مثل لمس شدن یا خزیدن چیزی روی پوست)
- احساس بوی بد یا خوشایند بدون منبع واقعی
- تجربه مزههای عجیب در دهان بدون دلیل
- شنیدن موسیقی یا صداهای مبهم در سکوت
- دیدن حیوانات یا موجودات غیر واقعی
- باور اینکه تلویزیون یا رادیو پیامهای خاصی فقط برای او میفرستد
- احساس تغییر در شکل بدن یا بزرگ / کوچک شدن اعضا
- شنیدن اسم خود از طرف دیگران در حالی که کسی صدا نزده
- دیدن افراد فوت شده یا تخیلی
- احساس جدا شدن از بدن یا محیط (تجربه شبه توهمی)
- شنیدن ضربهها یا کوبشهایی که دیگران متوجه نمیشوند
- دیدن نوشتهها یا نشانههایی که برای فرد معنای خاص و غیر واقعی دارند
روشهای تشخیص توهم در بیماران دوقطبی
معاینه روان پزشکی و مصاحبه بالینی، پایه تشخیص توهم در انواع اختلال دو قطبی محسوب میگردد؛ زیرا پزشک تاریخچه علائم را بررسی مینماید. از این رو، تستهای کمکی میتوانند شدت توهم را اندازه گیری کنند. برای انتخاب درمان مناسب، تمایز این بیماری از سایر اختلالات روانی مانند اسکیزوفرنی ضرورت دارد. همچنین، آمار نشان میدهد که تشخیص اشتباه در 30% موارد رخ میدهد. علاوه بر این، باید بررسی شود که این توهمها، باعث واداشتن فرد به کارهای خطرناک مثل آسیب زدن به خود یا دیگران، یا حتی کشتن افراد یا دستور به خودکشی میشود یا خیر.
درمان توهم در بیماران دوقطبی
داروهای ضد روان پریشی مانند olanzapine (اولانزاپین) میتوانند توهم را کاهش دهند؛ از طرفی، داروهای تثبیت کننده خلق مانند لیتیوم، تعادل شیمیایی را که بهم خوردن آن، عامل اصلی بروز توهم است، باز میگردانند. نقش روان درمانی مانند CBT نیز در کنترل علائم کلیدی است؛ و به بیماران کمک میکند تا با تجربیات خود کنار بیایند و تا جای ممکن از این صداها و توهمات دستور نگیرند. بنابراین، اهمیت پایبندی به درمان و پیگیری مداوم را نمیتوان نادیده گرفت؛ زیرا قطع دارو میتواند عود را سبب شود.
مطالعات بر روی اختلال دوقطبی نوع 1 ثابت کرده است که ترکیب داروها برای کنترل توهم، موفقیت 70 درصدی داشته است. به گفته روان پزشکان، توهم در بیماران دوقطبی، اغلب با مدیریت خلق، قابل کنترل میباشد؛ اما نیاز به تعهد بیمار برای اجرای همه جانبهی درمان دارد.
توهم در بیماران دوقطبی، میتواند بسیار چالش برانگیز جلوه نماید؛ اما با تشخیص دقیق و درمان مناسب، قابل مدیریت است. توهم دوقطبی اغلب بخشی از نوسانات خلقی بوده؛ و بیماران دوقطبی با حمایت حرفهای میتوانند کیفیت زندگی خود را بهبود بخشند. لذا، برای مدیریت زندگی و تجربهی حال بهتر، از کمک روان پزشک غافل نشوید.
