نوسانات شدید خلقی | Mood Swings
نوسانات خلقی در کودکان مبتلا به اختلال دوقطبی، به صورت تغییرات سریع و غیر قابل پیش بینی در حالتهای عاطفی بروز مینماید. برخلاف تغییرات خلقی معمولی که کودکان در واکنش به اتفاقات روزمره نشان میدهند؛ این نوسانات شدید، طولانیتر و مخربتر بوده و میتوانند عملکرد کودک را در خانه یا مدرسه مختل کنند.
به گفته روان پزشکان، نوسانات خلقی در کودکان دوقطبی اغلب با تحریک پذیری شدید همراه میباشد؛ که میتواند به پرخاشگری منجر گردد. این تغییرات سریع، که گاهی در یک روز چندین بار رخ میدهد؛ از ویژگیهای کلیدی علائم دوقطبی در کودکان محسوب میشود؛ و نباید با نوسانات خلقی عادی اشتباه گرفته شود. Bipolar disorder in children: Is it possible
دورههای شیدایی | Mania Episodes
دورههای شیدایی در کودکان با رفتارهایی مانند پرگویی، انرژی غیر عادی و کاهش نیاز به خواب آشکار میشود. این دورهها میتوانند به روابط اجتماعی و عملکرد تحصیلی کودک آسیب بزنند؛ زیرا او ممکن است بدون توجه به عواقب، رفتارهای تکانشی از خود نشان دهد. مطالعات حاکی از آن است که 60% کودکان مبتلا به دوقطبی در دوره شیدایی، رفتارهای پرخطر مانند دعوا با همسالان را تجربه مینمایند. bipolar disorder in children and teens
علاوه بر این، تشخیص شیدایی گاهی با بیش فعالی (ADHD) اشتباه گرفته میشود؛ زیرا هر دو میتوانند با بی قراری در کودک همراه باشند. اما شیدایی معمولا با اعتماد به نفس بیش از حد و کاهش نیاز به خواب همراه است؛ برخلاف ADHD که بیشتر با نقص توجه مشخص میگردد. در زیر، برخی از علائم شیدایی در کودکان فهرست شده است:
- افزایش غیر عادی انرژی
- پر حرفی، گفتار سریع، پرش افکار از موضوعی به موضوعی دیگر
- کاهش نیاز به خواب (خواب کمتر از 4 ساعت در شب)
- اعتماد به نفس بیش از حد یا خود بزرگ بینی
- رفتارهای پرخطر، مانند پریدن از ارتفاع
- تحریک پذیری شدید
- حواس پرتی و ناتوانی در تمرکز
- تصمیم گیریهای تکانشی
- افزایش فعالیتهای هدفمند، مانند پروژههای غیر واقعی
- احساس سرخوشی غیر منطقی
دورههای افسردگی | Depressive Episodes
دورههای افسردگی در کودکان مبتلا به دوقطبی با نشانههایی مانند غم مداوم، کناره گیری اجتماعی و کاهش انگیزه همراه میباشد. برخلاف افسردگی تک قطبی که معمولا پایدارتر است؛ افسردگی دوقطبی در کودکان به صورت دورهای و همراه با شیدایی ظاهر میشود.
طبق تحقیقات منتشر شده، حدود 45% کودکان مبتلا به دوقطبی در دوره افسردگی، افکار خودکشی را گزارش کردهاند. تشخیص این علائم برای والدین و معلمان امری چالش برانگیز محسوب میشود؛ زیرا ممکن است با بد خلقی یا تنبلی اشتباه گرفته شود. در ادامه، برخی از نشانههای افسردگی در کودکان دوقطبی آورده شده است:
- غم و اندوه مداوم
- کاهش علاقه به بازی یا فعالیتهای مورد علاقه
- تغییرات در اشتها (کم خوری یا پر خوری عصبی)
- اختلالات خواب (بی خوابی یا خواب بیش از حد)
- احساس بی ارزشی یا گناه
- خستگی مزمن
- مشکل در تمرکز
- افکار خودکشی یا مرگ
- کناره گیری اجتماعی
- کاهش عملکرد تحصیلی
تحریک پذیری شدید و واکنشهای انفجاری | Severe Irritability
تحریک پذیری شدید در کودکان مبتلا به دوقطبی، گاهی جایگزین حالت سرخوشی معمول شیدایی میگردد؛ و میتواند به واکنشهای انفجاری منجر شود. این رفتارها اغلب با لجبازی یا اختلالات رفتاری اشتباه گرفته میشوند. این واکنشها معمولا با شدت و تناوب بیشتری نسبت به لجبازیهای معمولی رخ میدهند.
طبق گفته روان پزشکان، تحریک پذیری در کودکان دوقطبی اغلب به صورت انفجاری و بدون محرک واضح بروز مینماید؛ و نیاز به ارزیابی دقیق دارد. مطالعات نشان داد که 70% کودکان مبتلا به دوقطبی، تحریک پذیری شدید را به عنوان علامت اصلی گزارش کردهاند. این رفتارها میتوانند در محیطهای خانوادگی مشکلات جدی ایجاد کنند.
تغییرات ناگهانی در الگوی خواب
تغییرات در الگوی خواب یکی از بارزترین علائم دوقطبی در کودکان به شمار میآید. در دوره شیدایی، کودک ممکن است با تنها چند ساعت خواب، همچنان پرانرژی باشد؛ در حالی که در دوره افسردگی، خواب آلودگی مفرط یا بی خوابی شدید مشاهده میشود. این اختلالات خواب میتوانند سایر علائم، مانند تحریک پذیری یا مشکلات تمرکز را تشدید نمایند. لذا، ثبت عادات خواب برای تشخیص دقیق بسیار مهم میباشد. این اطلاعات به متخصصان کمک میکند تا دورههای شیدایی و افسردگی را بهتر تشخیص دهند.
تغییرات قابل توجه در عملکرد تحصیلی
کودکان مبتلا به دوقطبی ممکن است افت یا جهش ناگهانی در نمرات و کیفیت تکالیف خود تجربه نمایند. در دوره شیدایی، ممکن است به دلیل حواس پرتی و انرژی بیش از حد، تکالیف را ناتمام بگذارند؛ در حالی که در دوره افسردگی، کمبود انگیزه باعث کاهش عملکرد میشود.
مطالعات نشان داد که 55% کودکان دوقطبی مشکلات تمرکز پایدار دارند؛ که به افت تحصیلی منجر میگردد. بنابراین، معلمان نقش مهمی در شناسایی این تغییرات دارند. همکاری والدین و معلمان برای تشخیص زود هنگام علائم اختلال دو قطبی امری ضروری به شمار میرود.
رفتارهای پرخطر و تصمیم گیریهای عجولانه
رفتارهای پرخطر، مانند فرار از خانه یا انجام کارهای خطرناک، در کودکان مبتلا به دوقطبی، به ویژه در دوره شیدایی، بسیار شایع میباشد. این رفتارها به دلیل کاهش قضاوت صحیح در این دوره رخ میدهند؛ و با هیجانات معمول دوران کودکی تفاوت دارند. این رفتارها با علائم دو قطبی در بزرگسالان نیز شباهتهایی دارند؛ اما در کودکان به دلیل عدم بلوغ شناختی، خطرناکتر میباشند. طبق گزارش مؤسسه ملی سلامت روان (NIMH) در سال 2020، حدود 30% از کودکان دوقطبی در دوره شیدایی، رفتارهای پرخطر مثل فرار از خانه یا رانندگی بدون گواهینامه و بی اجازه را گزارش کردهاند.
تغییرات ناگهانی در روابط اجتماعی
کودکان مبتلا به دوقطبی ممکن است در دوره شیدایی به طور ناگهانی تمایل زیادی به برقراری ارتباط با دیگران نشان دهند؛ اما در دوره افسردگی از دوستان و خانواده دوری کنند. این نوسانات میتوانند حفظ دوستیهای پایدار را دشوار نمایند. این تغییرات بر روابط خانوادگی نیز تأثیر میگذارند. از طرفی، والدین ممکن است احساس کنند کودکشان گاهی بیش از حد به آنها وابسته است؛ و گاهی کاملا از آنها فاصله میگیرد. آگاهی از این الگوها به والدین کمک میکند تا بهتر با نیازهای عاطفی کودک خود کنار بیایند.
گفتار سریع یا کند غیر معمول
در دوره شیدایی، کودکان مبتلا به دوقطبی ممکن است با سرعت غیر عادی و بدون توقف صحبت نمایند؛ به طوری که افکارشان پراکنده به نظر میرسد. در مقابل، در دوره افسردگی، گفتار آنها کند و با مکثهای طولانی همراه است. این تغییرات گفتاری با فرآیندهای فکری مرتبط هستند و نباید با اختلالات گفتاری یا اضطراب اجتماعی اشتباه گرفته شوند. این الگوها میتوانند به متخصصان در تشخیص دقیق کمک شایانی نمایند.
نشانههای جسمی مرتبط با دوقطبی
علائم جسمی مانند سردرد، مشکلات گوارشی، یا خستگی مزمن بدون علت پزشکی مشخص، در کودکان مبتلا به دوقطبی شایع هستند. این نشانهها اغلب نتیجه استرس روانی ناشی از نوسانات خلقی محسوب میشوند. بررسی همزمان جسم و روان کودک برای تشخیص دقیق بسیار ضروری و حائز اهمیت میباشد. مطالعات نشان داد که 40% کودکان دوقطبی، علائم جسمی مانند سردرد را گزارش کردهاند؛ که با نوسانات دورههای خلقی مرتبط بوده است.
شناخت علائم دوقطبی در کودکان، تشخیص به موقع علائم اختلال دو قطبی و پیگیری درمان مناسب، میتواند آیندهای روشنتر برای این کودکان رقم بزند. اگر والدین یا مربیان نشانههای غیر عادی مانند نوسانات خلقی شدید، تحریک پذیری، یا تغییرات در الگوی خواب را مشاهده کردند؛ مشورت با متخصص روان پزشک کودک ضرورت مییابد. در نتیجه، آگاهی و اقدام به موقع، نه تنها به مدیریت بیماری کمک میکند؛ بلکه کیفیت زندگی کودک و خانوادهاش را نیز بهبود میبخشد.
