علائم شایع میگرن
میگرن، یک بیماری عصبی پیچیده است؛ که با مجموعهای از علائم مشخص میشود؛ این علائم اغلب شامل سردرد شدید، حالت تهوع، حساسیت به نور و صدا و گاهی اوقات، اختلالات بینایی مانند آورا هستند. در ادامه، به بررسی دقیقتر این نشانهها میپردازیم؛ که به شما کمک میکند تا علائم میگرن را از سایر انواع سردردها متمایز کنید.
سردرد شدید و ضربان دار
سردرد میگرنی، معمولا به صورت یک درد ضربان دار یا تپنده، در یک سمت سر احساس میشود؛ اگرچه ممکن است به کل سر گسترش یابد. این درد اغلب با فعالیتهای روزمره، مانند راه رفتن یا بالا رفتن از پلهها تشدید میشود. برخلاف سردردهای تنشی که معمولا یک فشار یکنواخت در اطراف سر ایجاد میکنند؛ میگرن با شدت و ضربان مشخص خود، از سایر سردردها متمایز میشود. به گفته دکتر ریچارد لیپتون، متخصص مغز و اعصاب در مرکز پزشکی مونتفیوره نیویورک، «درد میگرنی میتواند چنان شدید باشد؛ که فرد را از انجام سادهترین فعالیتها بازدارد.»
تحقیقات اخیر، مانند مطالعهای که در سال 2023 منتشر شد، نشان میدهد که تغییرات در سطح سروتونین مغز، میتواند به فعال شدن مسیرهای عصبی دردناک منجر شود؛ که این امر به توضیح شدت این نوع سردرد، کمک میکند.
حالت تهوع و استفراغ
حالت تهوع، یکی از شایعترین علائم میگرن است؛ و در حدود 70% از بیماران گزارش میشود. این علامت، به دلیل تحریک سیستم عصبی خودکار در طی حمله میگرنی رخ میدهد؛ و عملکرد معده را مختل میکند. حتی در برخی مواردی که تهوع به استفراغ منجر میشود؛ بیمار را بیشتر ناتوان میکند. برخی بیماران گزارش میدهند که در طول حملات میگرنی، حتی بوی غذا هم میتواند تهوع آنها را تشدید کند.
مطالعهای در سال 2021 نشان داد که این علامت، با تحریک بیش از حد عصب واگ، که نقش مهمی در تنظیم دستگاه گوارش دارد، مرتبط است. این امر توضیح میدهد که چرا برخی بیماران در طول حمله، نمیتوانند غذا یا حتی آب را در معده خود نگه دارند.
حساسیت به نور (فوتوفوبیا)
حساسیت به نور، یا فوتوفوبیا، یکی از نشانههای کلیدی میگرن است، که در حدود 80% بیماران دیده میشود. نورهای شدید، مانند نور خورشید یا لامپهای فلورسنت، میتوانند درد میگرنی را تشدید کنند. این واکنش به دلیل فعال شدن مسیرهای عصبی بین قشر بینایی مغز و هستههای حساس به درد، رخ میدهد. در این حالت، بیماران ترجیح میدهند در اتاقی تاریک دراز بکشند؛ تا از تشدید درد جلوگیری شود.
تحقیقات منتشرشده در سال 2022، نشان داد که فوتوفوبیا میتواند حتی در فاز پیش نشانه میگرن نیز، ظاهر شود؛ که نشان دهنده تغییرات زود هنگام، در فعالیت عصبی است؛ این حساسیت، اغلب بیماران را وادار میکند تا از محیطهای روشن دوری کنند.
حساسیت به صدا (فونوفوبیا)
فونوفوبیا یا حساسیت به صدا، یکی دیگر از نشانههای میگرن است؛ که در حدود 70% بیماران گزارش میشود. صداهای بلند، مانند صدای ترافیک یا حتی صحبت کردن عادی یا با صدای کمی بلندتر، میتوانند درد را تشدید کنند؛ یا باعث ناراحتی شدید شوند. این واکنش به دلیل تحریک بیش از حد سیستم عصبی مرکزی است؛ که در طی حمله میگرنی رخ میدهد. برای مثال، یکی از بیماران ما اشاره میکرد که حتی صدای زنگ تلفن، میتوانست حمله میگرنی او را بدتر کند.
مطالعهای در سال 2020 نشان داد که فونوفوبیا، به تغییرات پردازش صوتی در قشر شنوایی مغز، مرتبط است؛ بنابراین، این امر توضیح میدهد چرا بیماران در طول حمله، به دنبال محیطهای ساکت هستند.
اختلال در بینایی (آورا)
آورا به مجموعهای از علائم عصبی گفته میشود؛ که معمولا قبل یا در ابتدای حمله میگرنی رخ میدهند. این علائم شامل دیدن جرقههای نوری، خطوط زیگزاگ، یا نقاط کور در میدان بینایی است. آورا معمولا 20 تا 60 دقیقه طول میکشد؛ و در حدود 25% از بیماران میگرنی دیده میشود. مثلا، بیماران گزارش میکنند که قبل از شروع سردرد، خطوط نورانی مواج در دید خود مشاهده میکنند؛ که به تدریج محو میشوند.
دکتر سارا میلر، متخصص مغز و اعصاب در بیمارستان مرکزی آمریکا، میگوید: «آورا نتیجه فعالیت غیر طبیعی الکتریکی، در قشر مغز است؛ که میتواند به صورت بصری یا حتی حسی ظاهر شود»؛ همچنین، مطالعهای در سال 2024 نشان داد که آورا، ممکن است با تغییرات در جریان خون مغزی هم مرتبط باشد.
علائم کمتر شناخته شده میگرن
علاوه بر علائم شایع، میگرن میتواند نشانههای کمتر شناخته شدهای نیز ایجاد کند؛ که گاهی اوقات نادیده گرفته میشوند. این علائم شامل سرگیجه، مشکلات حافظه، خستگی شدید، گرفتگی گردن و تغییرات خلقی مانند افسردگی قبل از حمله هستند. شناخت این نشانهها، میتواند به تشخیص دقیقتر و مدیریت بهتر بیماری کمک کند.
سرگیجه و تعادل ضعیف
سرگیجه در حدود 30% از بیماران میگرنی رخ میدهد؛ و میتواند حس چرخش یا عدم تعادل را ایجاد کند. این علامت، اغلب در فاز حمله یا حتی پیش نشانه ظاهر میشود. مثلا خیلی از بیماران ما گزارش میکنند که در حین حمله میگرنی، احساس میکنند زمین زیر پایشان حرکت میکند؛ و مجبورند چند دقیقهای را روی نزدیکترین صندلی بنشینند.
مشکلات حافظه و تمرکز
برخی بیماران در طول میگرن با مشکلاتی در تمرکز یا به خاطر آوردن اطلاعات مواجه میشوند؛ این علامت، که گاهی به “مه مغزی” معروف است؛ میتواند فعالیتهای روزمره را مختل کند. مطالعهای در سال 2023 نشان داد که این مشکلات، ممکن است به دلیل کاهش فعالیت در نواحی پیش پیشانی مغز باشد.
خستگی و خواب آلودگی شدید
خستگی شدید، یکی از علائم شایع در فاز پسادرد است؛ اما ممکن است در فاز پیش نشانه نیز ظاهر شود؛ و بیماران اغلب احساس میکنند انرژیشان به طور کامل تخلیه شده است. به عنوان مثال، بعضی از بیماران پس از هر حمله میگرنی، نیاز به خواب طولانی خواهند داشت تا انرژی از دست رفتهشان بازگردد و بهبود یابند.
گرفتگی گردن و شانه
گرفتگی گردن و شانه، میتواند یکی از علائم هشدار دهنده میگرن باشد؛ که اغلب نادیده گرفته میشود. این علامت ممکن است به دلیل تنش عضلانی یا تحریک اعصاب در ناحیه گردن رخ دهد. مطالعهای در سال 2021 نشان داد که گرفتگی گردن، میتواند با فعال شدن مسیرهای عصبی مرتبط با درد میگرنی مرتبط باشد.
تغییرات خلقی (مانند افسردگی و اضطراب)
تغییرات خلقی، مانند افسردگی قبل از حمله یا اضطراب، در بسیاری از بیماران دیده میشود؛ این علائم ممکن است در فاز پرودروم یا حتی پسادرد هم ظاهر شوند. برای مثال، برخی بیماران گزارش میکنند که قبل از هر حمله، احساس غمگینی بی دلیلی دارند؛ و با شروع سردرد، برطرف میشود.
فازهای میگرن و علائم هر فاز
میگرن معمولا در چهار فاز رخ میدهد؛ پرودروم، آورا، حمله و پسادرد. هر فاز علائم خاص خود را دارد که شناخت آنها میتواند به مدیریت بهتر بیماری کمک کند. در جدول زیر، علائم هر فاز به طور خلاصه ارائه شده است.
| فاز | علائم اصلی |
| پرودروم (پیش نشانه) | خستگی، تغییرات خلقی، گرفتگی گردن |
| آورا | جرقههای نوری، خطوط زیگزاگ، نقاط کور در میدان بینایی |
| حمله | سردرد ضربان دار، تهوع، فوتوفوبیا (حساسیت به نور)، فونوفوبیا (حساسیت به صدا) |
| پسادرد | خستگی شدید، مه مغزی، احساس افسردگی |
فاز پیش نشانه (Prodrome)
فاز پرودروم یا پیش نشانه، معمولا چند ساعت تا چند روز قبل از حمله میگرنی رخ میدهد؛ و شامل علائمی مانند خستگی، تغییرات خلقی، یا گرفتگی گردن است. این علائم، میتوانند به عنوان هشدار عمل کنند؛ حتی خمیازههای مکرر و احساس تحریک پذیری، میتوانند نشانههای شروع این فاز باشند. فاز پرودروم، با تغییرات در فعالیت هیپوتالاموس مرتبط است؛ که نقش کلیدی در تنظیم خلق و خو و انرژی دارد.
فاز سردرد (Attack)
فاز حمله، هسته اصلی میگرن است؛ که با سردرد ضربان دار، تهوع و حساسیت به نور و صدا مشخص میشود. این فاز میتواند از 4 تا 72 ساعت طول بکشد؛ حتی گاهی بیماران در طول این فاز، به دلیل شدت درد و تهوع، قادر به ترک اتاق تاریک خود نیستند و عملا از کار و زندگی باز میمانند. دکتر لیپتون میگوید: «فاز حمله میتواند چنان ناتوان کننده باشد که بیماران حتی از انجام کارهای ساده محروم شوند». تحقیقات در سال 2024 نشان دادند که فاز حمله، با تحریک عصب سه قلو و آزادسازی نوروپپتیدها، مرتبط است.
فاز پس نشانه (Postdrome)
فاز پسادرد، که گاهی به خماری میگرن هم معروف است؛ شامل خستگی شدید، مشکلات تمرکز و گاهی احساس افسردگی میشود؛ و بیماران اغلب احساس میکنند که انرژیشان تخلیه شده است. در واقع، اغلب بیماران پس از حمله، تا چند روز احساس «خالی بودن» دارند. مطالعهای در سال 2020 توسط رودریگز نشان داد که فاز پسادرد، ممکن است با کاهش موقتی در فعالیت عصبی مغز مرتبط باشد؛ که به کندی در بهبود عملکرد شناختی نیز منجر میشود.
آیا میگرن همیشه با سردرد همراه است؟
خلاف باور عمومی، میگرن همیشه با سردرد همراه نیست؛ و برخی افراد، به ویژه در میگرن چشمی، تنها علائم بینایی مانند جرقههای نوری یا نقاط کور را تجربه میکنند؛ بدون اینکه سردرد شدیدی داشته باشند. این نوع میگرن، ممکن است با تغییرات در جریان خون مغزی مرتبط باشد. مطالعهای در سال 2023 نشان داد که حدود 10% از بیماران میگرنی، ممکن است حملات بدون سردرد را تجربه کنند.
برخی بیماران ما گزارش میکنند که گاهی اوقات فقط جرقههای نوری و سرگیجه را تجربه میکنند؛ بدون اینکه سردرد قابل توجهی داشته باشد. این موضوع اهمیت تشخیص دقیق انواع میگرن را نشان میدهد.
آیا میگرن فقط در یک سمت سر رخ میدهد؟
گرچه میگرن اغلب به صورت درد در یک سمت سر شناخته میشود؛ اما همیشه این گونه نیست! در برخی موارد، درد میتواند به کل سر گسترش یابد یا حتی از یک سمت به سمت دیگر جا به جا شود. مطالعهای در سال 2021 نشان داد که حدود 40% از بیماران میگرنی، درد را در هر دو طرف سر تجربه میکنند. این تنوع در الگوهای درد میگرنی، نشان میدهد که تشخیص میگرن باید بر اساس مجموعه علائم باشد؛ نه صرفا محل درد.
علائم میگرن، از سردرد ضربان دار گرفته تا تهوع و حساسیت به نور و صدا، میتوانند بسیار ناتوان کننده باشند. شناخت دقیق این علائم و فازهای مختلف بیماری، از جمله فاز پرودروم، حمله و پسادرد، به شما کمک میکند تا این بیماری را بهتر مدیریت کنید. اگر با هر یک از این نشانههای سردرد مواجه هستید؛ مشورت با یک متخصص مغز و اعصاب میتواند راهگشا باشد. با آگاهی و اقدامات پیشگیرانه، میتوانید تأثیر این بیماری را بر زندگی خود کاهش دهید.
