علائم اصلی میگرن چشمی
علائم میگرن چشمی، معمولا با اختلالات بینایی آغاز میشوند؛ و ممکن است با سردرد یا علائم عصبی هم همراه باشند. این علائم شامل اختلالات چشمی مانند دیدن نقاط نورانی یا لکههای کور، سردرد ضربان دار یک طرفه و علائم حسی مثل سوزن سوزن شدن یا حساسیت به نورمیباشند. علت میگرن چشمی به طور کلی، به اختلالات عروقی و عصبی در مغز و چشم مرتبط است؛ که در نهایت منجر به علائم چشمی میشوند. Ocular Migraine: What It Is, Causes, Symptoms & Treatment
اختلالات بینایی Aura | چشمی
از آشکارترین علائم میگرن چشمی، میتوان به هالههای چشمی اشاره کرد؛ که معمولا قبل یا همزمان با سردرد ظاهر میشوند. افراد ممکن است نقاط نورانی یا خطوط زیگزاگ، در میدان دید خود مشاهده کنند؛ که گاه شبیه جرقههای برقی هستند. همچنین، لکههای کور (اسکوتوما) یا از بین رفتن میدان دید به صورت موقت (کمتر از 30 دقیقه)، از دیگر نشانههای شایع میگرن چشمی میباشد.
تحقیقات اخیر، مانند مطالعهای در سال 2021 از دانشگاه هاروارد، نشان دادهاند که این هالهها، به دلیل فعالیت غیر طبیعی الکتریکی در قشر بینایی مغز ایجاد میشوند. اگرچه این اختلالات موقتی هستند و به شبکیه چشم آسیب نمیرسانند؛ اما در صورت تکرار، باید معاینه انجام شود تا خطر مشکلات جدیتر، برطرف گردد.
سردرد یک طرفه و ضربان دار
سردرد در میگرن چشمی، معمولا یک طرفه و ضربان دار است؛ و اغلب در ناحیه پیشانی یا شقیقه احساس میشود. برخلاف میگرن کلاسیک که سردرد غالب است؛ در میگرن چشمی ممکن است سردرد خفیفتر باشد یا حتی اصلا وجود نداشته باشد. طبق تجربه برخی بیماران ما در کلینیک، افراد پس از دیدن نقاط نورانی، سردردی ملایم در سمت چپ یا راست سر خود احساس میکردند؛ اما برخی حملات نیز، بدون سردرد ظاهر میشدند. این تفاوت، به نوع خاص میگرن چشمی، یعنی میگرن شبکیه، بستگی دارد؛ که گاهی بدون سردرد بروز میکند.
متخصصان مغز و اعصاب از بیمارستان جانز هاپکینز، میگویند: «میگرن چشمی، اغلب به دلیل تغییرات عروقی در مغز رخ میدهد و سردرد آن ممکن است با میگرن کلاسیک متفاوت باشد». این ویژگی نشان میدهد که تشخیص دقیق، از طریق شرح حال بیمار و معاینه برای درمان میگرن چشمی، امری ضروری است.
علائم حسی و عصبی همراه
نشانههای حسی و عصبی، از دیگر علائم میگرن چشمی هستند. احساس سوزن سوزن شدن یا بی حسی در دستها یا صورت، سرگیجه و حساسیت به نور (فوتوفوبیا)، یا صدا (فونوفوبیا) از جمله این علائم میباشند. این علائم، معمولا موقت هستند و با پایان حمله میگرنی، برطرف میشوند.
مطالعهای در سال 2023، نشان داد که حدود 25% از بیماران مبتلا به میگرن چشمی، علائم حسی مانند سوزن سوزن شدن را تجربه میکنند. اگرچه این علائم، به دلیل تحریک عصبی در نواحی مختلف مغز رخ میدهند و معمولا نیازی به درمان جداگانه ندارند؛ اما آگاهی از آنها برای تشخیص دقیق، حائز اهمیت است.
تفاوت علائم میگرن چشمی با مشکلات چشمی رایج
افتراق میگرن چشمی از سایر بیماریهای چشم، مانند گلوکوم یا مشکلات شبکیه، اهمیت قابل توجهی دارد. برخلاف گلوکوم که با افزایش فشار داخل چشم و درد شدید همراه است؛ میگرن چشمی معمولا دردی در چشم ایجاد نمیکند و علائم آن موقتی هستند. همچنین، مشکلات شبکیه، مانند جداشدگی شبکیه، ممکن است باعث لکههای کور دائمی شوند؛ در حالی که در میگرن چشمی، این لکهها گذرا هستند. Ocular Migraines: Causes, Symptoms, Diagnosis, Treatment
بر اساس تحقیقات منتشر شده در سال 2022، میگرن چشمی به ندرت به شبکیه آسیب دائمی میرساند؛ اما در موارد نادر، کاهش جریان خون ممکن است خطراتی ایجاد کند؛ بنابراین، معاینه دقیق برای رد بیماریهای جدیتر توصیه میشود.
زمان بروز علائم میگرن چشمی | از پیش درآمد تا بهبودی
علائم میگرن چشمی، به طور معمول در چند مرحله نمایان میگردد. در فاز پیش درآمد (Prodrome)، فرد ممکن است احساس خستگی، تحریک پذیری یا تغییرات خلقی داشته باشد؛ که چند ساعت تا چند روز قبل از حمله ظاهر میشوند. فاز بینایی، که شامل نقاط نورانی یا از بین رفتن میدان دید است؛ معمولا 10 تا 60 دقیقه طول میکشد. پس از حمله، در فاز پسا درآمد (Postdrome)، فرد ممکن است احساس خستگی یا گیجی کند؛ که گاهی تا 24 ساعت ادامه دارد.
جدول زیر مراحل و مدت زمان تقریبی هر فاز را نشان میدهد:
| مرحله | علائم | مدت زمان |
| پیش درآمد (Prodrome) | خستگی، تحریک پذیری، تغییرات خلقی | چند ساعت تا چند روز |
| فاز بینایی (Aura) با یا بدون بروز سردرد | نقاط نورانی، لکههای کور، تاری دید، سردرد یک طرفه یا بدون سردرد | 10 تا 60 دقیقه یا حتی تا یک روز |
| پسا درآمد (Postdrome) | خستگی، گیجی، کاهش تمرکز | چند ساعت تا 24 ساعت |
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر علائم میگرن چشمی، برای اولین بار رخ دهند؛ یا با علائم غیر عادی، مانند از دست دادن کامل بینایی در هر دو چشم همراه باشند؛ مراجعه فوری به پزشک ضرورت دارد؛ زیرا این علائم ممکن است، با مشکلات جدی مانند سکته مغزی اشتباه گرفته شوند. متخصصان مغز و اعصاب در بیمارستان ماساچوست، تأکید میکنند: «از دست دادن بینایی ناگهانی در هر دو چشم، یا علائم همراه با ضعف شدید بدن، ممکن است نشانهای از مشکلات مغزی باشد و نیاز به ارزیابی فوری دارد». معاینههایی مانند معاینه افتالموسکوپی و تصویر برداری مغزی، میتوانند به تمایز میگرن چشمی از سایر بیماریها کمک شایانی کنند.
چه افرادی بیشتر در معرض علائم میگرن چشمی هستند؟
علائم میگرن چشمی، در افرادی با سابقه خانوادگی میگرن شایعتر است. بر اساس مطالعهای در سال 2020 توسط بنیاد تحقیقات میگرن، حدود 90% بیماران مبتلا به میگرن، سابقه خانوادگی دارند؛ همچنین، زنان به دلیل تغییرات هورمونی، به ویژه در سنین 20 تا 40 سال، بیشتر در معرض خطر هستند. عوامل سبک زندگی مانند استرس، کمبود خواب، افسردگی و اضطراب نیز میتوانند این علائم را تشدید کنند. Ocular migraine | AOA
آیا میگرن چشمی همیشه با سردرد همراه است؟
خلاف باور رایج، علائم میگرن چشمی همیشه با سردرد همراه نیستند. در نوع خاصی از این بیماری، به نام میگرن خاموش، هالههای چشمی مانند نقاط نورانی یا لکههای کور، بدون سردرد رخ میدهند. بر اساس آمار بنیاد میگرن آمریکایی، حدود 20% از بیماران مبتلا به میگرن چشمی، در هر حمله فقط علائم بینایی را تجربه میکنند؛ و این موضوع، به ویژه در افراد مسنتر، شایعتر است. برای یافتن علت میگرن چشمی، بررسی عوامل محرک و تغییرات مغزی در هر شخص به صورت مجزا، ضروری به نظر میرسد.
آیا مصرف برخی غذاها یا نور شدید باعث شروع علائم میگرن چشمی میشود؟
محرکهای متفاوتی در افراد مختلف، باعث بروز علائم میگرن چشمی میشوند؛ اگرچه، رایجترین آنها شامل مصرف غذاهای حاوی نیترات (مانند سوسیس و گوشتهای فرآوری شده)، نور شدید و استرس هستند. مطالعهای در سال 2021، نشان داد که نور شدید و تغییرات هورمونی، از مهمترین محرکهای میگرن چشمی به شمار میروند. مدیریت این محرکها، میتواند کمک شایانی به کاهش دفعات حملات کنند. لیست زیر، برخی از محرکهای شایع را نشان میدهد:
- نورهای بسیار درخشان، فلاش، تابلوهای چشمک زن مغازهها
- غذاهای حاوی نیترات یا تیرامین (انواع پنیر کهنه مانند چدار و پارمزان یا سوسیس و کالباس)
- کمبود خواب یا تغییرات در الگوی خواب
- استرس شدید یا تغییرات هورمونی
بروز علائم میگرن چشمی، میتواند تجربهای نگران کننده باشد؛ اما با شناخت دقیق نشانههای این نوع میگرن و مدیریت صحیح، میتوان تأثیر آنها را کاهش داد. در هر صورت، معاینه پزشکی و شناسایی محرکها برای پیشگیری از مواجهه با آنها، میتواند به بهبود کیفیت زندگی شما، کمک قابل توجهی کند. در واقع، آگاهی و اقدام به موقع، کلید مدیریت این بیماری به حساب میآید.
