طرحواره وابستگی: طرحواره درمانی اختلال شخصیت وابسته

کاربرد طرحواره درمانی در اختلال شخصیت وابسته

طرحواره درمانی اختلال شخصیت وابسته در موقعیت‌هایی کاربرد دارد که افراد با وابستگی شدید در روابط شخصی و حرفه‌ای مواجه هستند؛ این روش به بررسی باورهای عمیقی می‌پردازد که باعث می‌شود افراد احساس ناتوانی کنند. برای نمونه افرادی که نمی‌تواند بدون تایید خانواده شغل خود را تغییر دهند؛ می‌توانند از این درمان برای تقویت تصمیم ‌گیری مستقل بهره ببرند. بنابراین بسیاری از مراجعان پس از شناسایی طرحواره وابستگی، روابط سالم‌تری برقرار خواهند کرد. طبق مطالعات اخیر، این رویکرد در کاهش علائم وابستگی در 65 درصد موارد موثر می‌باشد.

در حوزه روان ‌پزشکی، کاربرد این درمان برای افرادی است که با اختلال شخصیت وابسته دست و پنجه نرم می‌کنند و نیاز به تغییر الگوهای رفتاری دارند. این روش نه تنها به جنبه‌های عاطفی توجه می‌کند، بلکه مهارت‌های عملی را نیز تقویت می‌نماید. در نتیجه در بررسی اختلال شخصیت وابسته، پاسخ به پرسش طرحواره درمانی چیست، نشان می‌دهد که این رویکرد چگونه الگوهای نادرست وابستگی و نیاز افراطی به تایید را هدف قرار می‌دهد.
^{schema therapy: a depth approach for avoidant personality disorder}

هدف طرحواره درمانی در اختلال شخصیت وابسته

هدف اصلی طرحواره درمانی اختلال شخصیت وابسته، رهایی افراد از چرخه وابستگی است؛ که اغلب ریشه در کودکی دارد و بر روابط فعلی آنها تاثیر می‌گذارد. این درمان بر بازسازی باورهای هسته‌ای تمرکز دارد؛ تا افراد بتوانند بدون نیاز به حمایت مداوم دیگران، زندگی کنند. طبق تجارب، مراجعانی که با طرحواره وابستگی مواجه هستند، اغلب از والدینی کنترلگر تاثیر پذیرفته‌اند؛ که این الگو را تقویت کرده است. همچنین آمار نشان می‌دهد که بیش از 70 درصد افراد پس از درمان، بهبود در اعتماد به نفس را گزارش خواهند کرد.

علاوه بر این، هدف این رویکرد تقویت حس خودکارآمدی است؛ تا افراد بتوانند تصمیمات مستقل بگیرند و روابط متعادل‌تری بسازند. این درمان با استفاده از تکنیک‌های متنوع، به افراد کمک می‌کند تا از ترس تنهایی رهایی یابند. پاسخ به این پرسش طرحواره درمانی برای چه کسانی مناسب است، روشن می‌کند که افرادی با وابستگی عاطفی و الگوهای تکرارشونده در روابط، از اصلی‌ترین کسانی هستند که می‌توانند از این رویکرد بهره ببرند.

مراحل طرحواره درمانی در اختلال شخصیت وابسته

طرحواره درمانی اختلال شخصیت وابسته از مراحل منظمی تشکیل شده است؛ که با ارزیابی اولیه آغاز می‌گردد و به شناسایی طرحواره وابستگی می‌پردازد. در این مرحله، درمانگر از ابزارهایی مانند پرسشنامه‌ها استفاده می‌کند؛ تا باورهای ناکارآمد را کشف کند. سپس، مرحله آموزشی وارد می‌شود که مراجعان با مفاهیم طرحواره آشنا می‌گردند و ریشه‌های آن را درک می‌کنند. مرحله تغییر شامل اعمال تکنیک‌ها است؛ و در نهایت، مرحله تثبیت برای حفظ پیشرفت‌ها طراحی شده است. این فرآیند معمولا 18 تا 24 ماه طول می‌کشد و نیاز به تعهد مراجع دارد. در ادامه جدول زیر مراحل را نشان می‌دهد:

مرحله 1: ارزیابی	شناسایی طرحواره وابستگی و باورها مدت تقریبی: 2 الی 4 جلسه
مرحله 2: آموزش	توضیح مفاهیم و ریشه‌ها مدت تقریبی: 3 الی 5 جلسه
مرحله 3: تغییر	تکنیک‌های شناختی و رفتاری مدت تقریبی: 10 الی 15 جلسه
مرحله 4: تثبیت	تمرین و پیگیری مدت تقریبی: 4 الی 6 جلسه

تکنیک‌های درمان طرحواره اختلال شخصیت وابسته

تکنیک‌های طرحواره درمانی اختلال شخصیت وابسته بر جنبه‌های شناختی، عاطفی و رفتاری تمرکز دارند؛ تا وابستگی را کاهش دهند. این روش‌ها به افراد کمک می‌کنند تا الگوهای قدیمی را جایگزین کنند و استقلال بیشتری کسب نمایند. علاوه بر این، این تکنیک‌ها با رابطه درمانی ترکیب می‌شوند تا تجربه‌ای امن فراهم آید؛ درمانگران نیز نقش مدل‌های سالم را ایفا می‌کنند تا مراجعان بتوانند روابط جدید بسازند.

تکنیک‌های شناختی | بازسازی باورهای هسته‌ای

تکنیک‌های شناختی در طرحواره درمانی اختلال شخصیت وابسته بر چالش با باورهایی مانند من بدون دیگران ناتوانم، تمرکز دارند و از ثبت افکار برای شناسایی الگوها استفاده می‌کنند. این روش به مراجعان کمک می‌کند تا باورهای جایگزین مثبت بسازند و وابستگی را کاهش دهند. طبق تجربه، این تکنیک در بیش از 80 درصد مراجعان به بهبود اعتماد به نفس منجر شده است و مقالات متعدد، اثر بخشی آن را در اختلالات شخصیت تایید می‌کنند.

تکنیک‌های تجربی | تصویرسازی و گفتگوی صندلی‌ها

تکنیک‌های تجربی مانند تصویرسازی در طرحواره درمانی اختلال شخصیت وابسته، به مراجعان اجازه می‌دهد تا تجربیات گذشته را بازسازی کنند و عواطف سرکوب ‌شده را بیان نمایند. از طرفی گفتگوی صندلی‌ها برای نقش ‌بازی موقعیت‌ها استفاده می‌شود؛ تا وابستگی عاطفی کاهش یابد. به گفته روان پزشکان، تصویرسازی، کلیدی برای دسترسی به هسته طرحواره وابستگی است؛ که این روش در مطالعات اخیر موفقیت 70 درصدی خود را به نمایش گذاشته است.

تکنیک‌های رفتاری | تمرین استقلال و تصمیم‌ گیری

تکنیک‌های رفتاری در طرحواره درمانی اختلال شخصیت وابسته، شامل تکالیف عملی مانند تصمیم‌ گیری‌های کوچک روزانه بدون مشورت است تا استقلال تقویت شود. برای مثال انتخاب غذا یا برنامه ‌ریزی شخصی، که به تدریج موجب افزایش اعتماد به نفس فرد خواهد شد. طبق تجربه، این تمرین‌ها در کاهش علائم وابستگی موثر می‌باشند؛ و تحقیقات نیز بهبود 65 درصدی آن را گزارش می‌کنند.

نقش رابطه درمانی | تجربه والد محدودگر و والد سالم

در طرحواره‌ درمانیِ اختلال شخصیت وابسته، رابطه درمانی به ‌عنوان الگویی از یک رابطه سالم عمل می‌کند؛ جایی که درمانگر نقش والد سالم را بر عهده می‌گیرد؛ تا به مراجع کمک کند وابستگی افراطی خود را کم ‌کم محدود نماید. این نوع رابطه باعث می‌شود فرد بتواند الگوهای ناکارآمد گذشته را شناسایی کرده و رفتارهای جدیدی شکل دهد. مطالعات نشان می‌دهند که رابطه درمانی در حدود 75 درصد موارد نقش تعیین‌ کننده‌ای در بهبود داشته است و می‌تواند تغییراتی عمیق و پایدار ایجاد کند.

آیا طرحواره وابستگی درمان ‌پذیر است؟

طرحواره وابستگی در بیشتر موارد کاملا درمان ‌پذیر است؛ به ‌ویژه زمانی که با رویکرد تخصصی طرحواره‌ درمانیِ اختلال شخصیت وابسته انجام شود. این درمان معمولا به زمان، تمرین و تعهد نیاز دارد؛ اما پژوهش‌ها نشان می‌دهند که با مداخله‌ی درست در گروه‌های سنی مختلف، بیش از 70 تا 75 درصد افراد بهبود قابل‌ توجهی تجربه می‌کنند.

این رویکرد از گذشته تا کنون، به ‌طور مداوم پیشرفت کرده و امروزه ترکیبی از تکنیک‌های شناختی، هیجانی و تجربی را در بر می‌گیرد. علاوه بر این، عواملی مثل حمایت اجتماعی، انگیزه فرد و ثبات رابطه درمانی نقش مهمی در نتایج پایدار دارند. تجربه‌ بالینی نیز نشان می‌دهد افرادی که به درمان متعهد می‌مانند، نه ‌تنها وابستگی ناسالم را پشت سر می‌گذارند، بلکه در نهایت به سطحی از استقلال عاطفی و رفتاری می‌رسند؛ که پیش از این برایشان دست ‌نیافتنی به نظر می‌رسید.

میزان اثر بخشی طرحواره درمانی در اختلال شخصیت وابسته

میزان اثر بخشی طرحواره درمانی اختلال شخصیت وابسته در تحقیقات اخیر بالا گزارش شده است و اغلب به کاهش علائم وابستگی منجر می‌شود؛ به طوری که مطالعات، نرخ موفقیت 70 درصدی را نشان می دهند. این اثر بخشی، بر پایه تکنیک‌های یکپارچه است و در بلند مدت مشاهده خواهد شد؛ بنابراین طبق آمار پس از 18 ماه، علائم در 60 درصد افراد کاهش می‌یابد. از طرفی عوامل فردی مانند سن و شدت اختلال نیز بر اثر بخشی طرحواره درمانی تاثیر قابل توجهی می‌گذارند.

فواید طرحواره درمانی برای اختلال شخصیت وابسته

فواید طرحواره ‌درمانی در اختلال شخصیت وابسته بسیار قابل ‌توجه است؛ چراکه این رویکرد با افزایش استقلال عاطفی، فرد را از چرخه‌ی روابط ناسالم رها می‌سازد و همزمان اعتماد به نفس را نیز تقویت می‌کند. طرحواره ‌درمانی با تغییر الگوهای ریشه ‌دار وابستگی، به کاهش اضطراب و افسردگی مرتبط با این الگوها کمک کرده و در نهایت، اثرات مثبتی در جنبه‌های حرفه‌ای زندگی از جمله بهبود قدرت تصمیم ‌گیری، بر جای می‌گذارد. در ادامه چندین مورد از فواید طرحواره ‌درمانی در اختلال شخصیت وابسته، فهرست شده است:

• افزایش اعتماد به نفس
• کاهش ترس از تنهایی
• بهبود روابط شخصی
• تقویت تصمیم‌ گیری مستقل
• کاهش علائم افسردگی
• افزایش خودکارآمدی
• بهبود عملکرد شغلی
• رهایی از الگوهای کودکی
• تقویت مهارت‌های عاطفی
• پیشگیری از بازگشت علائم

همانطور که گفته شد، طرحواره وابستگی می‌تواند زندگی افراد را مختل کند؛ اما طرحواره درمانی اختلال شخصیت وابسته راهکاری موثر برای تغییر ارائه می‌دهد. اختلال شخصیت وابسته با این رویکرد قابل مدیریت است و به افراد کمک می‌کند تا زندگی مستقل‌تری داشته باشند. پس اگر با این علائم مواجه هستید، زودتر مشاوره حرفه‌ای را در نظر بگیرید.