لیست داروهای ADHD؛ معرفی ۹ داروی بیش‌فعالی

پیدا کردن داروی اختلال نقص توجه و بیش‌فعالی همیشه یک مسیر خطی نیست. گاهی اسامی داروهای بیش فعالی باعث سردرگمی می‌شوند؛ زیرا افراد انتظار دارند یک داروی واحد برای همه اثربخش باشد. با این حال، تعادل میان دوپامین و نوراپی‌نفرین در مغز هر فرد منحصربه‌فرد است و به همین دلیل روان‌پزشک با توجه به نیازهای دقیق عصبی بیمار، گزینه‌های درمانی را ارزیابی می‌کند.

* ترتیب داروها در بخش غیرمحرک، نشان‌دهنده برتری قطعی اثربخشی نیست.

بر اساس داده‌های جهانی، حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد از افراد مبتلا به اختلال نقص توجه، با دریافت داروی مناسب بهبود چشمگیری در عملکرد خود نشان می‌دهند. انتخاب داروی مناسب توسط متخصص، بر اساس ارزیابی فاکتورهای زیر انجام می‌شود:

• گروه سنی بیمار (کودک، نوجوان یا بزرگسال)
• سابقه پزشکی و بیماری‌های زمینه‌ای
• تداخلات احتمالی با سایر داروهای مصرفی

لیزدگزامفتامین (Lisdexamfetamine)

لیزدگزامفتامین یکی از داروهای محرک خانواده آمفتامین است که برای کاهش علائم بی‌توجهی، بیش‌فعالی و تکانشگری تجویز می‌شود. این دارو در دسته داروهای خط اول برای بزرگسالان قرار می‌گیرد و به دلیل اثربخشی بالا، نقش مهمی در کنترل این اختلال ایفا می‌کند.

فرمولاسیون این دارو به گونه‌ای است که اثر نسبتا طولانی‌مدتی در طول روز ایجاد می‌کند. با این حال، مانند سایر داروهای محرک ADHD، ممکن است با عوارض احتمالی نظیر کاهش اشتها، خشکی دهان و اختلال خواب همراه باشد که پایش وضعیت سلامت فرد را ضروری می‌سازد.

متیل‌فنیدات یا ریتالین (Methylphenidate)

ریتالین برای ADHD یکی از شناخته‌شده‌ترین و قدیمی‌ترین گزینه‌های درمانی است. متیل‌فنیدات به بهبود تمرکز و کنترل تکانشگری کمک شایانی می‌کند و در فرمولاسیون‌های کوتاه‌اثر و طولانی‌اثر در دسترس است. راهنمای NICE این دارو را به‌عنوان خط اول درمان ADHD برای کودکان و نوجوانان معرفی می‌کند.

پروفسور ساموئله کورتزه (Samuele Cortese)، پژوهشگر شناخته‌شده ADHD و نویسنده اصلی متاآنالیز منتشرشده در The Lancet Psychiatry، به همراه همکارانش نتیجه می‌گیرد که با در نظر گرفتن هم‌زمان اثربخشی و تحمل‌پذیری، شواهد از متیل‌فنیدات برای کودکان و نوجوانان و آمفتامین‌ها برای بزرگسالان به‌عنوان انتخاب‌های اولیه دارویی حمایت می‌کنند. این نتیجه نشان می‌دهد که قوی‌تر بودن اثر متوسط یک گروه دارویی لزوما به معنای مناسب‌تر بودن آن برای تمام گروه‌های سنی نیست.

بسیاری از مراجعان هنگام مصرف داروهای محرک نگران اعتیادآوری آن‌ها هستند. فردی را تصور کنید که در محیط کار به دلیل حواس‌پرتی مدام توبیخ می‌شود و پزشک برای او دارو تجویز کرده است. او از ترس وابسته شدن به دارو، آن را نامنظم مصرف می‌کند و در نتیجه، نوسانات خلقی شدیدی را تجربه می‌کند. واقعیت بالینی این است که مصرف داروهای اختلال نقص توجه تحت نظر روان‌پزشک، نه تنها خطر سوءمصرف مواد را افزایش نمی‌دهد، بلکه با بهبود عملکرد اجرایی مغز، رفتارهای پرخطر و خوددرمانی را کاهش می‌دهد.

اگر احساس می‌کنید تمرکز پایین یا بی‌قراری مداوم کیفیت زندگی‌تان را تحت تأثیر قرار داده است، ارزیابی دقیق توسط متخصص اولین قدم برای بازپس‌گیری کنترل شرایط است. برای رزرو نوبت ویزیت تخصصی و بررسی وضعیت خود، می‌توانید از طریق بخش زیر اقدام کنید.

دگزامفتامین (Dexamfetamine)

دگزامفتامین یکی دیگر از داروهای محرک از خانواده آمفتامین‌ها است که در کنترل علائم اصلی ADHD مؤثر عمل می‌کند. تفاوت عمده این دارو با لیزدگزامفتامین در نحوه آزادسازی و مدت زمان اثرگذاری آن است؛ به‌طوری‌که معمولا اثربخشی کوتاه‌تری دارد. این ویژگی باعث می‌شود تا پزشک بر اساس نیاز بیمار به پوشش علائم در ساعات مشخص، آن را انتخاب کند.

ترکیبات آمفتامین (Mixed Amphetamine Salts)

این گروه دارویی که در برخی کشورها با نام تجاری آدرال (Adderall) در دسترس است، از ترکیب نمک‌های مختلف آمفتامین تشکیل شده است. این ترکیبات در بهبود توجه و کنترل رفتارهای تکانشی کاربرد گسترده‌ای دارند. باید توجه داشت که این داروها با لیزدگزامفتامین و دگزامفتامین یکسان نیستند؛ هرچند در یک خانواده دارویی قرار می‌گیرند.

گاهی برای سهولت مصرف در سنین پایین‌تر یا شرایط خاص بلع، ممکن است پزشک فرمولاسیون‌های مایع یا شربت بیش فعالی را از میان داروهای موجود مدنظر قرار دهد تا روند درمان با مقاومت کمتری روبرو شود.

اتوموکستین یا استراترا (Atomoxetine)

اتوموکستین یا استراترا برخلاف چهار مورد قبلی، یک داروی غیرمحرک است و با تأثیر بر سیستم نوراپی‌نفرین در مغز عمل می‌کند. سرعت شروع اثر این دارو نسبت به داروهای محرک کندتر است و مشاهده نتایج بالینی کامل آن به زمان بیشتری نیاز دارد. زمانی که داروهای محرک به دلیل عوارض جانبی، تداخلات دارویی یا سابقه پزشکی نامناسب باشند، اتوموکستین به‌عنوان یک جایگزین رایج و ایمن در میان انواع روش های درمان بیش فعالی تجویز می‌شود تا ثبات ذهنی فرد حفظ گردد.

ویلوکسازین (Viloxazine)

ویلوکسازین با نام تجاری Qelbree یکی از گزینه‌های غیرمحرک است که توسط سازمان غذا و داروی آمریکا برای درمان ADHD تأیید شده است. اگرچه این دارو اثربخشی قابل‌توجهی در کاهش علائم نشان داده است، اما داده‌های بالینی آن را نباید به‌سادگی به یک رتبه قطعی در مقایسه با تمام داروهای دیگر تبدیل کرد.

گاهی انتخاب بین داروهای محرک و غیرمحرک یا پیدا کردن دوز مناسب، نیازمند زمان و بررسی‌های دقیق‌تری است. اگر در مسیر درمان با چالش‌هایی مثل عوارض جانبی یا عدم پاسخ‌دهی کافی روبرو شده‌اید، دریافت مشورت حرفه‌ای می‌تواند مسیر بهبود را روشن‌تر کند. برای بررسی شرایط خود و دریافت راهنمایی، فرم مشاوره زیر را پر کنید.

گوانفاسین (Guanfacine)

گوانفاسین در فرمولاسیون آهسته‌رهش، یک داروی غیرمحرک است که اغلب به‌عنوان یک قرص بیش فعالی در کاهش علائم تکانشگری نقش دارد. این دارو به‌ویژه برای کودکان و نوجوانان جایگاه خاصی دارد و از آنجا که بر سیستم قلبی‌عروقی تأثیر می‌گذارد، احتمال خواب‌آلودگی یا افت فشار خون در آن مطرح است.

کلونیدین (Clonidine)

کلونیدین آهسته‌رهش نیز گزینه‌ای غیرمحرک با کاربرد مشخص در مدیریت ADHD است. تفاوت کلی آن با داروهای محرک در تأثیر آرام‌بخشی آن است. عوارض احتمالی مانند خواب‌آلودگی و افت فشار خون باید پایش شوند و باید روشن شود که همه فرمولاسیون‌های کلونیدین تأیید یکسانی برای این اختلال ندارند.

بوپروپیون (Bupropion)

بوپروپیون اساسا یک داروی ضدافسردگی است، اما گاهی برای ADHD به‌شکل خارج از موارد تأییدشده (Off-label) تجویز می‌شود. شواهد اثربخشی این دارو محدودتر از داروهای خط اول است و قرار گرفتنش در انتهای فهرست، به معنای اثبات ضعیف‌ترین اثر در تمام افراد نیست. لازم به ذکر است که دسترسی و مجوز مصرف داروها بسته به کشور متفاوت است.