چرا شناخت علائم دوقطبی در بزرگسالان حیاتی است؟
درک علائم دوقطبی در بزرگسالان، از آن جهت اهمیت دارد که تشخیص زود هنگام میتواند از تشدید علائم و عوارض جدی مانند افکار خودکشی یا رفتارهای پر خطر جلوگیری نماید. به گفته روان پزشکان، تشخیص به موقع اختلال دوقطبی میتواند زندگی بیماران را از آشوب به سمت تعادل هدایت نماید. عدم آگاهی از این علائم، ممکن است باعث شود افراد یا اطرافیانشان نوسانات خلقی را به عوامل موقتی مانند استرس نسبت دهند. مطالعات حاکی از آن است که تأخیر در تشخیص این بیماری میتواند خطر بستری شدن را تا %40 افزایش دهد.
چه اتفاقاتی در مغز بیماران دوقطبی بزرگسال میافتد؟
اختلال دوقطبی ریشه در تغییرات بیولوژیکی مغز دارد. تحقیقات اخیر، نشان میدهد که عدم تعادل در انتقال دهندههای عصبی مانند دوپامین و سروتونین، همراه با تغییرات در ساختار هیپوکامپ و قشر پیش پیشانی، در بروز علائم دوقطبی در بزرگسالان نقش دارند. این تغییرات میتوانند باعث واکنشهای غیر معمول به محرکهای محیطی گردد. این ناپایداری مغزی، که در موارد زیادی در اسکنهای fMRI نیز قابل مشاهده است؛ توضیح میدهد چرا بیماران دوقطبی گاهی رفتارهایی غیر قابل پیش بینی از خود نشان میدهند.
علائم بیماری دوقطبی
علائم دوقطبی در بزرگسالان طیف گستردهای از تغییرات خلقی، رفتاری و شناختی را شامل میشود؛ که در سه دسته اصلی شیدایی، افسردگی و هیپومانیا بروز مینماید. این علائم میتوانند از چند روز تا چند ماه ادامه داشته باشند؛ و شدت آنها بسته به نوع اختلال (دوقطبی نوع یک، نوع دو یا سیکلوتایمیا) متفاوت است. شایان به ذکر است که علائم دو قطبی در کودکان با تقریبا نشانههایی متفاوت از بزرگسالان ظاهر میشود؛ اما شناخت آنها میتواند به پیش بینی و مدیریت این اختلال در بزرگسالی نیز کمک نماید.
در ادامه، به بررسی دقیق این سه دسته میپردازیم: شیدایی، که با انرژی بیش از حد و رفتارهای پرخطر همراه است؛ افسردگی، که با احساس ناامیدی و بی انگیزگی مشخص می گردد؛ و هیپومانیا، که حالتی خفیفتر از شیدایی است و اغلب تشخیص آن دشوار میباشد. Bipolar Disorder
شیدایی در بزرگسالان
شیدایی، فاز پرانرژی و اغلب مخرب اختلال دوقطبی، میتواند زندگی فرد را مختل نماید. در ادامه، علامتهای کلیدی شیدایی در بزرگسالان آورده شده است:
- احساس سرخوشی غیر عادی
- کاهش نیاز به خواب (مثلا خواب 2 تا 3 ساعته در شبانه روز بدون احساس خستگی)
- پر حرفی بیش از حد
- افکار مسابقهای و پرش از موضوعی به موضوع دیگر
- اعتماد به نفس بیش از حد یا خود بزرگ بینی
- حواس پرتی و ناتوانی در تمرکز
- افزایش فعالیتهای هدفمند (مانند پروژههای متعدد در زمان کوتاه و غیر معقول)
- رفتارهای پرخطر مانند ولخرجیهای زیاد، یا بخشیدن اموال به افراد غریبه
- افزایش میل جنسی غیر عادی (هایپرسکشوالیتی)
- تحریک پذیری شدید
- تصمیم گیریهای تکانشی (مانند ترک شغل، ترک یا ورود به روابط عاطفی متعدد)
- هذیان یا توهم در موارد شدید
- افزایش مصرف الکل یا مواد مخدر
- احساس قدرت یا شکست ناپذیری
- برنامه ریزیهای غیر واقعی و بلند پروازانه
- نادیده گرفتن نیازهای اولیه مانند غذا
- افزایش ارتباطات اجتماعی یا تماسهای تلفنی
- رفتارهای تهاجمی یا پرخاشگرانه
- علاقه ناگهانی به موضوعات مذهبی یا معنوی
- انجام چندین کار همزمان بدون اتمام آنها
افسردگی دوقطبی
فاز افسردگی دوقطبی نیز، میتواند بسیار ناتوان کننده باشد؛ و اغلب با افسردگی ماژور (افسردگی اساسی) اشتباه گرفته میشود. در ادامه، علامتهای اصلی افسردگی دوقطبی ذکر شده است:
- احساس غم و ناامیدی مداوم
- از دست دادن علاقه به فعالیتهای لذت بخش
- خستگی مفرط یا کمبود انرژی
- بی خوابی یا خواب بیش از حد
- کاهش یا افزایش وزن بدون دلیل
- احساس بی ارزشی یا گناه
- مشکل در تمرکز یا تصمیم گیری
- افکار مکرر خودکشی
- انزوای اجتماعی و دوری از دوستان
- تحریک پذیری یا عصبانیت غیر عادی
- کاهش میل جنسی
- احساس پوچی یا بی معنایی
- کندی در حرکات یا گفتار
- گریه بدون دلیل مشخص
- از دست دادن اشتها یا پرخوری
- احساس درماندگی یا ناتوانی
- کاهش انگیزه برای انجام وظایف
- اعتیاد به گوش دادن به موسیقیهای غمگین به صورت مکرر
- به تعویق انداختن مسئولیتها
- احساس اضطراب شدید
هیپومانیا: حالت میانهای که به راحتی از دست تشخیص فرار میکند!
هیپومانیا حالتی خفیفتر از شیدایی میباشد؛ که بسیاری از بزرگسالان آن را با حال خوب یا افزایش خلاقیت اشتباه میگیرند. این حالت، برخلاف شیدایی، معمولا به بستری شدن منجر نمیشود؛ اما میتواند اثرات منفی پنهانی داشته باشد. Hypomania
این حالت اغلب با افزایش انرژی، کاهش نیاز به خواب و تصمیم گیریهای تکانشی همراه است؛ اما شدت آن کمتر از شیدایی میباشد. اثرات مخفی هیپومانیا بر روابط و شغل میتواند مخرب باشد. مطالعات نشان دادهاند که هیپومانیا در %60 موارد تشخیص داده نمیشود؛ زیرا افراد آن را به عنوان ویژگی شخصیتی مثبت تلقی میکنند.
چرخهها و الگوهای بروز علائم در بزرگسالان
علائم دوقطبی در بزرگسالان معمولا به صورت چرخههای متناوب شیدایی، هیپومانیا (نیمه شیدایی) و افسردگی بروز مینمایند. این چرخهها ممکن است از چند روز تا چند ماه طول بکشند. در برخی افراد، مانند مبتلایان به دوقطبی نوع تناوب سریع (سریع الدوران)، نوسان خلقی بیش از چهار بار در سال تغییر مینماید. تحقیقات حاکی از آن است که چرخههای سریع در زنان شایعتر و میتواند با تغییرات هورمونی مرتبط باشد.
علائم هشدار دهنده پنهان بیماری دو قطبی که اغلب نادیده گرفته میشوند
برخی از علائم دوقطبی به قدری ظریف هستند؛ که به راحتی نادیده گرفته میشوند. تغییرات ناگهانی در خواب، مانند بی خوابی در دوره شیدایی یا خواب بیش از حد در افسردگی، یکی از این نشانههاست. رفتارهای مالی یا شغلی غیر عادی، مانند ولخرجی یا ترک ناگهانی شغل، نیز از نشانههای هشدار دهنده به شمار میروند. تغییرات شدید در سطح انرژی یا روابط اجتماعی نیز میتوانند نشانهای از دوقطبی باشند.
به گفته روان پزشکان، تغییرات ناگهانی در رفتار اجتماعی، مانند انزوا یا بیش فعالی، اغلب اولین سرنخهای تشخیص این بیماری هستند. این علائم اگر به موقع شناسایی شوند، میتوانند از تشدید بیماری بای پولار جلوگیری کنند.
تفاوت بروز علائم دوقطبی در زنان و مردان بزرگسال
علائم دو قطبی در بزرگسالان در زنان و مردان تفاوتهای قابل توجهی دارد؛ که در جدول زیر این تفاوتها آورده شده است:
| ویژگی | زنان | مردان |
| سن تشخیص | معمولا در دهه 30 یا 40 زندگی | اغلب در سنین پایینتر، حتی نوجوانی |
| شدت شیدایی | شیدایی خفیفتر (بیشتر هیپومانیا) | شیدایی شدیدتر، همراه با رفتارهای پرخطر |
| شیوع افسردگی | دورههای افسردگی طولانیتر و شایعتر | افسردگی کمتر، اما با افکار خودکشی بیشتر |
| تناوب چرخهها | چرخههای سریعتر (بیش از 4 بار در سال) | چرخههای کندتر، اما شدیدتر |
| رفتارهای پرخطر | تمایل به مصرف الکل یا روابط اجتماعی و جنسی پرخطر | تمایل به مصرف مواد مخدر یا رفتارهای تهاجمی |
| اختلالات همراه | شایعتر: میگرن، مشکلات تیروئید، اختلالات خوردن | شایعتر: سوء مصرف مواد، رفتارهای ضد اجتماعی |
Bipolar disorder in men and women: what’s the difference
عوامل تشدید کننده علائم دو قطبی در سنین بزرگسالی
علائم دوقطبی در بزرگسالان میتوانند توسط عوامل محیطی و شخصی تحریک شوند. وقایع استرسزای زندگی، مانند از دست دادن شغل یا عزیزان، میتوانند دورههای شیدایی یا افسردگی را فعال نمایند. تغییرات سبک زندگی، مانند بی نظمی در خواب یا رژیم غذایی ناسالم نیز میتوانند باعث تشدید علائم شوند. علاوه بر این، مصرف داروها یا مواد محرک، مانند داروهای ضد افسردگی یا مواد مخدر، ممکن است دوره شیدایی را تحریک نماید. مطالعات نشان داد که مصرف الکل، خطر دورههای شیدایی را تا %35 افزایش میدهد.
شناخت علائم دوقطبی در بزرگسالان، به عنوان گامی حیاتی در مدیریت این بیماری، میتواند زندگی افراد را متحول نماید. با آگاهی ازاین اختلال و نشانههای آن، میتوان از تشدید علائم و عوارض جدی جلوگیری کرد. درمانهای مدرن، از روان درمانی تا داروهای تثبیت کننده خلق، میتوانند کیفیت زندگی را به طور چشمگیری بهبود دهند. لذا، مشورت با یک روان پزشک متخصص، اولین قدم برای بازگشت به تعادل در زندگی به شمار میرود.
