قرصهای دسته اول (داروهای پیشگیری کننده از حملات میگرنی)
داروهای پیشگیری از میگرن، برای افرادی طراحی شدهاند که حملات مکرر یا شدید دارند؛ این داروها، با کاهش تحریک پذیری مغز و تنظیم فعالیتهای عصبی، دفعات و شدت حملات را کاهش میدهند. معمولا افرادی که بیش از 4 حمله در ماه دارند؛ یا حملاتشان زندگی روزمره را مختل میکند؛ از داروهای پیشگیری کننده برای حملات میگرنی خود استفاده میکنند.
مدت زمان مصرف دارویهای پیشگیری کننده از میگرن، معمولا چند ماه تا یک سال است؛ اما تحت نظر پزشک، ممکن است طولانیتر شود. داروهای پرکاربرد شامل پروپرانولول، توپیرامات، آمیتریپتیلین و والپروات سدیم هستند؛ که در ادامه معرفی میشوند.دکتر جسیکا آیلانی، متخصص مغز و اعصاب در دانشگاه جورج تاون آمریکا، میگوید: «داروهای پیشگیرانه میتوانند کیفیت زندگی بیماران مبتلا به میگرن مزمن را به طور قابل توجهی بهبود دهند؛ به ویژه اگر با سبک زندگی سالم ترکیب شوند». البته، انتخاب داروی مناسب، به شدت علائم و شرایط بیمار بستگی دارد.
پروپرانولول (Propranolol)
پروپرانولول، یک بتابلوکر است که با کاهش فشارخون و تنظیم ضربان قلب، به پیشگیری از میگرن کمک میکند؛ این دارو، برای میگرن تنشی و میگرن با اورا مؤثر است. طبق مطالعهای در سال 2021، پروپرانولول در 60% بیماران، دفعات حملات را 30 تا 40% کاهش میدهد. با این حال، این دارو ممکن است باعث خستگی یا افت فشارخون شود؛ بنابراین، برای بیماران قلبی و بیماران دیباتی (مبتلا به قند خون)، باید با احتیاط تجویز شود.
توپیرامات (Topiramate)
توپیرامات، یک داروی ضد تشنج، با کاهش فعالیت الکتریکی غیر طبیعی مغز، به پیشگیری از میگرن کمک میکند؛ این دارو برای میگرن مزمن و اپیزودیک مناسب است. تحقیقات سال 2022، نشان داد که توپیرامات در 70% بیماران مؤثر است؛ اما عوارضی مانند گز گز دست و پا، یا کاهش اشتها، ممکن است با مصرف این دارو رخ دهد.
آمیتریپتیلین (Amitriptyline)
آمیتریپتیلین، یک ضد افسردگی سهحلقهای است؛ که با تأثیر بر سروتونین و نور اپی نفرین مغز، به کاهش حملات میگرن کمک میکند؛ این دارو برای میگرن تنشی و افرادی که مشکلات خواب دارند؛ مناسب است. تجربه نشان میدهد که بیماران با دوز پایین این دارو، بهبود قابل توجهی داشتهاند؛ اما خواب آلودگی از عوارض شایع آمیتریپتیلین است.
والپروات سدیم (Sodium Valproate)
والپروات سدیم، یک داروی ضد تشنج دیگر است؛ که برای پیشگیری از میگرن مزمن استفاده میشود؛ این دارو با کاهش تحریک پذیری عصبی، حملات را کنترل میکند. مطالعهای در سال 2022 توسط دکتر فرای و همکارانش نشان داد که والپروات در 55% بیماران، مؤثر است؛ اما به دلیل عوارض کبدی، نیاز به پایش منظم دارد. همچنین، باید دقت کنید که این دارو، برای زنان باردار توصیه نمیشود.
عوارض جانبی داروهای پیشگیرانه چیست؟
داروهای پیشگیرانه میگرن، اگرچه بسیار مؤثرند؛ اما ممکن است عوارضی جانبی قابل توجهی ایجاد کنند. پروپرانولول میتواند باعث خستگی یا سرگیجه شود؛ و همچنین، علائم افت قند خون را در بیماران دیباتی، پنهان میکند. توپیرامات، گاهی مشکلات حافظه یا کاهش وزن ایجاد میکند؛ علاوه بر این، آمیتریپتیلین خواب آلودگی بههمراه داشته و والپروات سدیم نیز، خطر مشکلات کبدی یا گوارشی دارد.
طبق آمار سال 2023، حدود 20% بیماران، به دلیل عوارض جانبی، مصرف داروهای میگرن را متوقف میکنند. برای کاهش عوارض، همیشه باید داروها تحت نظر پزشک مصرف شوند؛ و از درمان خودسرانه میگرن، پرهیز شود. بیمارانی که توپیرامات مصرف میکنند، با تنظیم دوز دارو توسط پزشک، عوارض گز گز دست و پاهایشان کاهش مییابد و حملات میگرن در آنها، به کمتر از نصف میرسد.
قرصهای دسته دوم (داروهای تسکین دهنده حمله حاد میگرن)
برای تسکین حملات حاد میگرن، داروهایی وجود دارند که در زمان شروع علائم، برای تسکین فوری سردرد، مصرف میشوند. بهترین زمان مصرف این داروها در ابتدای حمله است؛ یعنی وقتی اولین علائم مانند درد ضربان دار یا حساسیت به نور، ظاهر میشود. مصرف زود هنگام این داروها میتواند شدت حمله را کاهش دهد. داروهای رایج شامل تریپتانها، ارگوتامینها، داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) و داروهای ترکیبی ضد میگرن هستند؛ که در ادامه بررسی میشوند.
تریپتانها (مانند Sumatriptan، Rizatriptan، Zolmitriptan)
تریپتانها با تأثیر بر گیرندههای سروتونین، رگهای خونی مغز را تنگ کرده؛ و درد میگرن را تسکین میدهند؛ این داروها برای میگرن با اورا و بدون اورا مؤثرند. مطالعهای در سال 2023، توسط دکتر اسمیت نشان داد که سوماتریپتان در 65%، بیماران ظرف 2 ساعت، درد را کاهش میدهد. با این حال، بیماران قلبی باید از مصرف این داروها اجتناب کرده؛ یا کاملا تحت نظارت پزشک قلب، مصرف کنند.
ارگوتامینها (Ergotamine, Dihydroergotamine)
ارگوتامینها، برای حملات شدید میگرن استفاده میشوند؛ و به صورت قرص یا اسپری بینی، در دسترساند. این داروها با انقباض عروق خونی، درد را کاهش میدهند. طبق گزارش سال 2021، دی هیدرو ارگوتامین در بیش از 50% بیماران، برای میگرن مؤثر است؛ اما عوارضی مانند تهوع از خود نشان میدهد. این دارو، برای بیماران با فشارخون بالا، خیلی مناسب نیست؛ و بهتر است از داروهای جایگزین استفاده شود.
داروهای ضد التهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) مثل ناپروکسن و ایبوپروفن
داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی، مانند ناپروکسن و ایبوپروفن، برای حملات خفیف تا متوسط میگرن، مناسباند؛ این داروها التهاب و درد را به طور همزمان، کاهش میدهند. مطالعهای در سال 2020 نشان داد که ایبوپروفن، در حدود 45% بیماران، در شروع حمله، سردرهای میگرنی را کاهش داده است. دانستن اینکه برای درمان میگرن چه بخوریم، به ما کمک میکند، تا در شروع حملات سردرد، یا پس از آن، با مصرف داروی مناسب و رژیم غذایی ضد میگرن، درد را کنترل کرده و کیفیت زندگی را ارتقا بدهیم.
داروهای ترکیبی (مانند Excedrin حاوی استامینوفن، کافئین و آسپرین)
داروهای ترکیبی ضد میگرن مانند Excedrin، با ترکیب استامینوفن، کافئین و آسپرین، اثربخشی بیشتری در تسکین سردردها دارند؛ این داروها برای میگرن خفیف تا متوسط، مناسباند. تجربه نشان داده که بیماران با مصرف Excedrin در ابتدای حمله، سریعتر بهبود مییابند؛ اما مصرف بیش از حد آن، خطر آسیب گوارشی به همراه دارد.
آیا استفاده مکرر از داروهای تسکین دهنده حمله حاد میگرن خطرناک است؟
مصرف مکرر داروهای تسکین دهنده، بهویژه تریپتانها و NSAIDs، میتواند به سردرد ناشی از مصرف بیش از حد دارو (عارضه MOH) منجر شود؛ طبق آمار سال 2022، حدود 15% بیماران میگرنی، به دلیل مصرف بیش از حد دارو، دچار این مشکل میشوند. برای پیشگیری از این عارضه، نباید بیش از 10 روز در ماه، از این داروها استفاده کرد. همچنین، مشورت با پزشک برای تنظیم دوز این داروها نیز ضروری است.
چه دارویی برای چه نوع میگرنی مناسبتر است؟
نوع میگرن، تأثیر زیادی بر انتخاب قرص میگرن دارد؛ مثلا، میگرن با اورا، معمولا با تریپتانها بهتر کنترل میشود؛ در حالی که میگرن بدون اورا ممکن است به NSAIDها، پاسخ بهتری بدهد. میگرن مزمن که بیش از 15 روز در ماه رخ میدهد؛ نیاز به داروهای پیشگیرانه مانند توپیرامات دارد؛ اما میگرن اپیزودیک که کمتر از 15 روز در ماه ایجاد میشود؛ با داروهای تسکین دهنده حملات حاد، مدیریت میشود.
در زنان، میگرن قاعدگی ممکن است با ناپروکسن بهبود یابد؛ اما در بارداری یا یائسگی، انتخاب دارو محدودتر بوده و نیاز به نظارت دقیق پزشک دارد. البته، با مصرف میوه های مفید برای میگرن در دوران قاعدگی، میتوان به صورت طبیعیتر، سردردهای تنشی را کنترل کرد.
درمان دارویی میگرن در شرایط خاص
در شرایط خاص، درمان میگرن نیاز به دقت بیشتری دارد. در دوران بارداری و شیردهی، اکثر داروهای پیشگیرانه مانند والپروات سدیم ممنوعاند؛ البته، استامینوفن با دوز کم، ممکن است تجویز شود. کودکان و نوجوانان مبتلا به میگرن، معمولا با دوزهای پایین ایبوپروفن یا استامینوفن درمان میشوند؛ اما باید تحت نظر متخصص اطفال باشند. در سالمندان یا افراد با بیماریهای زمینهای مانند دیابت، فشارخون یا بیماری قلبی، داروهایی مانند پروپرانولول با احتیاط تجویز میشوند. جدول زیر برخی داروهای مناسب برای گروههای خاص را نشان میدهد.
| گروه | داروی پیشنهادی | ملاحظات |
| زنان باردار | استامینوفن | با دوز کم و تحت نظر پزشک زنان |
| کودکان | ایبوپروفن | دوز تنظیم شده توسط متخصص اطفال |
| سالمندان | پروپرانولول | ضرورت پایش فشارخون و قند خون |
مدیریت میگرن، با انتخاب قرص میگرن مناسب و مشورت با پزشک، راحتتر میشود. از درمان خودسرانه میگرن پرهیز کنید؛ و برای تنظیم دوز و نوع دارو، با متخصص مغز و اعصاب مشورت کنید. با رعایت این نکات ساده و انتخاب سبک زندگی سالم، میتوانید سردردهای میگرنی را کنترل کرده و کیفیت زندگی خود را بهبود دهید.
